{"id":92,"date":"2025-06-24T15:27:19","date_gmt":"2025-06-24T12:27:19","guid":{"rendered":"https:\/\/sentisaudade.com\/?p=92"},"modified":"2025-06-24T15:28:18","modified_gmt":"2025-06-24T12:28:18","slug":"hakikat-bir-samanin-altinda-sakli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sentisaudade.com\/?p=92","title":{"rendered":"Hakikat Bir Saman\u0131n Alt\u0131nda Sakl\u0131!"},"content":{"rendered":"\n<p>\u00c7ocuklu\u011fumun puslu ama g\u00fc\u00e7l\u00fc an\u0131lar\u0131d\u0131r Afife b\u00fcy\u00fckannemin anlat\u0131lar\u0131. O kanepede oturur, ben yan\u0131na ili\u015firdim. S\u00fcrekli bir \u015feylerle u\u011fra\u015f\u0131r; kimi zaman pamuk ve tutkaldan \u00e7i\u00e7ekler, ku\u015flar ya da ke\u00e7iler yapar; boyar kimi zaman da nak\u0131\u015f i\u015flerdi. Ancak her ne yaparsa yaps\u0131n, elleri gibi kafas\u0131n\u0131n i\u00e7indeki d\u00fc\u015f\u00fcnceler de hi\u00e7 durmazd\u0131. K\u0131s\u0131k, sakin ama otoriter ses tonuyla hep bir \u015feyler anlat\u0131r; anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 da adeta yeniden ya\u015fard\u0131. Hi\u00e7 s\u0131k\u0131lmadan saatlerce dinlerdim. S\u00f6ylediklerini g\u00f6z\u00fcmde canland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bir taraftan da oyalanmam i\u00e7in bana verdi\u011fi -o an ne yap\u0131yorsa k\u00fc\u00e7\u00fck bir benzeri- \u00a0ile u\u011fra\u015f\u0131rd\u0131m. Y\u0131llarca s\u00fcren bu sahnede s\u0131kl\u0131kla tekrarlad\u0131\u011f\u0131 ama niye tekrarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131m bir c\u00fcmlesi vard\u0131; \u201c<em>yalan; bir saman par\u00e7as\u0131 gibidir; ufac\u0131k bir esintide saman u\u00e7ar gider de hakikat ortaya \u00e7\u0131kar<\/em>.\u201d\u00a0 Bu c\u00fcmleyi her duydu\u011fumda zihnimde lo\u015f bir yerde ufak bir saman \u00e7\u00f6p\u00fc, ku\u015fun kanat \u00e7\u0131rp\u0131\u015f\u0131 gibi belli belirsiz sesle gelen esintiye kap\u0131l\u0131r; bir anda y\u00fckselerek kaybolur; ard\u0131nda yar\u0131 saydam, \u015fekilsiz ama sert bir cismi yani hakikati b\u0131rak\u0131rd\u0131. Bug\u00fcn halen \u2018yalan ve hakikat\u2019 ile ilgili bir \u015fey duysam bu imge akl\u0131ma gelir.\u00a0 \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum da bana hi\u00e7 \u201c<em>yalan k\u00f6t\u00fcd\u00fcr<\/em>\u201d ya da \u201c<em>yalan s\u00f6ylemek g\u00fcnaht\u0131r, yalan s\u00f6yleyenler kor ate\u015flerde yanar<\/em>\u201d gibi c\u00fcmleler s\u00f6ylemedi.  \u201c<em>Asla yalan s\u00f6ylemedim, hi\u00e7\u201d<\/em> de demedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc biliyordu ki bu, bir insan\u0131n s\u00f6yleyebilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck yaland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yalan ve hakikat kavramlar\u0131n\u0131 sorgulamas\u0131 \u00e7ok eski tarihlere dayan\u0131r. Antik \u00e7a\u011flarda bug\u00fcne felsefenin etik alan\u0131 bireylerin, bir \u00e7\u0131kar elde etmek amac\u0131yla olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece beyaz yalanlar s\u00f6ylemesinin yanl\u0131\u015f olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131r. Yalana en kat\u0131 \u015fekilde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlardan biri olan Aziz Augustinus; gen\u00e7li\u011finde \u00f6n\u00fcne gelen yalan s\u00f6ylemesiyle tan\u0131n\u0131r. Bireylerin yalanla olan ili\u015fkisi d\u0131\u015f\u0131nda toplum d\u00fczenini sa\u011flamaya, y\u00f6netmeye talip olan yap\u0131lar\u0131n, devletin ve siyasetin de yalanla kadim bir ba\u011f\u0131 vard\u0131r. Bireysel olarak yalan s\u00f6ylemeyi genel anlamda reddeden Platon; <em>\u201cideal devletin bek\u00e7ilerinin, kitleler yerlerini bilsin ve toplumsal uyumu bozmas\u0131nlar diye soylu yalanlar s\u00f6yleyebilir\u2026\u201d <\/em>fikri ile devletin yalanla olan ba\u011f\u0131n\u0131 daha o zamanlardan ortaya koyar. Hakikati inkar, \u00f6rtme, gizleme, e\u011fme, b\u00fckme ya da yerine yenisini yaratma ( Neo hakikat)\u2026 Her ne \u015fekilde olursa olsun, insano\u011flu iki aya\u011f\u0131n\u0131n \u00fczerinde dik durmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan bu yana siyasetin y\u00f6netme arzusunun ve bundan do\u011fan devlet kavram\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez arac\u0131d\u0131r yalan. Tarihe \u015f\u00f6yle bir g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131m\u0131zda devlet y\u00f6netme sanat\u0131 ile hakikatlerin az\u0131l\u0131 iki has\u0131m oldu\u011funa ili\u015fkin say\u0131s\u0131z \u00f6rne\u011fe rastlar\u0131z. Birinin var olabilmesi i\u00e7in di\u011feri saklanabilir, inkar edilebilir, zenginle\u015ftirilebilir, tamamen yans\u0131t\u0131lmayabilir, e\u011filebilir, b\u00fck\u00fclebilir, yerine yenisi yarat\u0131labilir\u2026 vb. Dinlerde de durum farkl\u0131 de\u011fildir. Kullara \u201c<em>yalan, yasak ve g\u00fcnaht\u0131r, cehennem kap\u0131lar\u0131n\u0131n anahtar\u0131d\u0131r<\/em>\u201d dense de uygulamada ve s\u00f6ylemlerde yalan reddedilmez. \u0130slam\u2019da <em>Takkiye doktrini<\/em> bunun en iyi \u00f6rne\u011fidir: \u201c<em>hayat kurtarmak, yerel huzuru sa\u011flamak ya da yolcular\u0131n g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak, bar\u0131\u015f\u0131 korumak\u2026\u201d <\/em>gibi durumlarda yalan s\u00f6yleme izni verilir. Yahudilik; Hristiyanl\u0131k, Budizm ve di\u011ferleri de benzer \u015fekilde yalana esneklik tan\u0131r. Ancak bu yaz\u0131da \u00fczerinde durmak istedi\u011fim as\u0131l mesele; devlet, yalan ve hakikat ili\u015fkisi sonucu bizlere kesilen fatura olacak. D\u00fc\u015f\u00fcncelerimi aktar\u0131rken Ralph Keyes\u2019in <em>Post Truth Era\u00a0 ( Hakikat Sonras\u0131 \u00c7a\u011f ve G\u00fcn\u00fcm\u00fcz D\u00fcnyas\u0131nda Yalanc\u0131l\u0131k ve Aldatma)<\/em> adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 referans ald\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve yer yer al\u0131nt\u0131lar yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 belirtmek isterim.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Saman alt\u0131ndan su y\u00fcr\u00fctenler<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Saman alt\u0131ndan su y\u00fcr\u00fctmek \u00a0&#8211;<em>yani kendisinin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belli etmeyerek gizli i\u015fler \u00e7evirmek ya da ortal\u0131\u011f\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmak k\u0131saca d\u00fcr\u00fcst ve a\u00e7\u0131k olmamak<\/em>&#8211; siyasetin ve devlet idare etme sanat\u0131n\u0131n mihenk ta\u015f\u0131d\u0131r. Yalan da bu sanat\u0131 icra etmek i\u00e7in gerekli olan en temel ara\u00e7t\u0131r. Platon\u2019un bile ideal devletten s\u00f6z ederken bunu gizlemeyerek; a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131m. D\u00fcnyan\u0131n her yerinde ve her \u00e7a\u011fda bu, b\u00f6yledir. Devlet; hakikat ile anla\u015famaz, yalan s\u00f6yler! Hi\u00e7bir y\u00f6netim, hakikati oldu\u011fu gibi kullanmaz, kullanamaz; i\u015fin do\u011fas\u0131 b\u00f6yledir ancak olduk\u00e7a geni\u015f bir spektrumu vard\u0131r: \u00d6rne\u011fin demokrasiye ve k\u00f6kl\u00fc bir hukuk sistemine sahip devletlerin y\u00f6netimlerinde yine yalanlar s\u00f6ylenir ama hakikat ile olan ili\u015fki totaliter bir devlette oldu\u011fu gibi de\u011fildir. Bireylerin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakikatin tamamen yok edilmesine izin vermez, ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r ve gerekirse h\u00fck\u00fcmeti de\u011fi\u015ftirir. <em>Watergate Skandal\u0131<\/em>, bana g\u00f6re bu duruma verilecek en iyi \u00f6rneklerdendir. Totaliter y\u00f6netimde ise yalan bir varolu\u015f bi\u00e7imidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc totaliter rejim, var olabilmek i\u00e7in toplumda yeniden bir benlik yaratmak zorunda oldu\u011fundan her alanda hakikati de yeniden \u00fcretmek zorundad\u0131r (<em>YeniHakikat)<\/em>.\u00a0 <em>Saman alt\u0131ndan su <\/em>y\u00fcr\u00fctmek \u00fczerine kurulmu\u015f bir sistemde saklanan, yasaklanan hakikatin yerine her g\u00fcn yenilerini \u00fcretecek ve bunlar\u0131 halka \u2018hakikat\u2019\u00a0 diye yutturmaya \u00e7al\u0131\u015facak adeta bir saat gibi i\u015fleyen mekanizmalar kurulmu\u015ftur. <em>Kom\u00fcnistlerin t\u00fcm\u00fcyle yalanc\u0131 periyodik yay\u0131n organlar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n \u2018Pravda\u2019 (Hakikat) olmas\u0131\u2026 <\/em>Rastlant\u0131sal de\u011fildir<em>. <\/em>Bireylerin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u00a0 ya da \u00f6zg\u00fcr bir bas\u0131n zaten totaliter bir rejimin ilk yok ettikleri aras\u0131ndad\u0131r<em>. <\/em>\u00d6zetle, demokratik bir rejimde toplumun devletin s\u00f6yledi\u011fi yalanlar sorgulama, hakikate ula\u015fabilme ve hesap sorabilme \u015fans\u0131 varken; totaliter rejimlerde b\u0131rak\u0131n ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmay\u0131 yerine yarat\u0131lan <em>YeniHakikat <\/em>ten \u015f\u00fcphe edildi\u011finde bile devlet bu kez sopa y\u00f6ntemini dener.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dezenformasyon ve yalan haberle \u00a0m\u00fccadele<\/strong>!<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn bizim devlet, yalan ve hakikat ili\u015fkisinde spektrumun neresinde yer ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorulursa Meclis e bug\u00fcnlerde sunulan yeni bir tasar\u0131ya g\u00f6z atmam\u0131z yeterli olur: \u0130ktidar partisi, \u00f6zellikle sosyal medyada kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda yay\u0131lan haber format\u0131ndaki hakikatlerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek i\u00e7in Meclis\u2019 e orta\u011f\u0131 ile birlikte bir yasa tasar\u0131s\u0131 sundu. Bu yasa tasar\u0131s\u0131 olduk\u00e7a ilgin\u00e7 maddelere ve eklentilere sahip;H\u00fck\u00fcmete ba\u011fl\u0131 yetkililer; dezenformasyon yasas\u0131yla siyasi liderlerin \u201chukukunu koruyacak, toplumsal lince, siyasal lince maruz b\u0131rak\u0131lmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ecek bir d\u00fczenlemeyi yapmak istediklerini&#8221; ve bu yasaya t\u00fcm siyasi liderlerin ihtiyac\u0131 oldu\u011funu savundu. Siyasi liderler hakikatten neden \u00e7ekinsinler ki? H\u00fck\u00fcmet orta\u011f\u0131 Milliyet\u00e7i Hareket Partisi (MHP) Genel Ba\u015fkan\u0131 Devlet Bah\u00e7eli ise yasa teklifinin amac\u0131n\u0131 \u00a0\u201c<em>Elon Musk\u2019lar T\u00fcrkiye\u2019de t\u00fcremesin<\/em>\u201d diye a\u00e7\u0131klad\u0131. Elon Musk neyi ifade ediyor? Twitter \u0131, bilgiyi yayma ve payla\u015fma \u00f6zg\u00fcr alan\u0131n\u0131, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\u2026? \u00a0Bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne bug\u00fcne dek g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f en b\u00fcy\u00fck ve geni\u015f \u00e7apl\u0131 sans\u00fcr\u00fc getiren bu yasa tasar\u0131s\u0131 \u201c Hakikat\u201d olmad\u0131\u011f\u0131na karar verilen bir bilgiyi payla\u015fan, yay\u0131nlayan ya da \u00fczerinde yorum yapan ki\u015fileri hapse atabilecek. Peki, bir bilginin \u201c<em>Hakikat\u201d <\/em>olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim belirleyecek? Devlet! Ne i\u00e7in? Siyasi liderlerin hukukunu koruyabilmek i\u00e7in. Hangi hukukunu? Saman alt\u0131ndan su de\u011fil art\u0131k sel y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f olan bir y\u00f6netimin yalankolik tarz\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme ve incilerinin ortaya sa\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleme hukuku de\u011fildir, umar\u0131m! Bizde olmaz! Bu yasa tasar\u0131s\u0131 kanunla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, haber alma, haber verme hakk\u0131 ve \u00f6zellikle ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sistematik bir \u015fekilde ihlal edilecek. En \u00f6nemlisi de \u201cDezenformasyon\u201d \u00a0tan\u0131m\u0131 bilimsel temellerle de\u011fil, y\u00f6neten taraf\u0131ndan iste\u011fe ba\u011fl\u0131 tan\u0131mlanaca\u011f\u0131ndan hakikat yerine <em>YEN\u0130HAK\u0130KAT <\/em>yaratma yetkisi devlete resmi olarak verilecek. H\u00fck\u00fcmetin hakikatle ilgili gri, belirsiz alanlara ihtiyac\u0131 var ki bu yasa tasar\u0131s\u0131 da bu ihtiyac\u0131 fazlas\u0131yla kar\u015f\u0131layacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Sonu\u00e7 olarak, geline noktada sizce spektrumun neresinde yer al\u0131yoruz? Yeni yasa tasar\u0131s\u0131n\u0131n ad\u0131na ge\u00e7mi\u015fe ithafen <em>Pravda ( Hakikat) Yasas\u0131 <\/em>\u00a0dense yanl\u0131\u015f olur mu? Bence olmaz.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"620\" src=\"https:\/\/sentisaudade.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/straw-667147_1280-1024x620.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-94\" style=\"width:586px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/sentisaudade.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/straw-667147_1280-1024x620.jpg 1024w, https:\/\/sentisaudade.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/straw-667147_1280-300x182.jpg 300w, https:\/\/sentisaudade.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/straw-667147_1280-768x465.jpg 768w, https:\/\/sentisaudade.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/straw-667147_1280.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Hannah Arendt der ki; \u201c\u2026 <em>Totaliter rejimler, yalanlara inand\u0131rmak i\u00e7in halk\u0131n beynini y\u0131kamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda, bu yalanlar\u0131n muhataplar\u0131 s\u00f6ylenen her \u015feyi sorgulamaya ba\u015flar. Zamanla, h\u00fck\u00fcmetlerinin kendilerine s\u00f6yledikleri hi\u00e7bir \u015feye inanmamaya ba\u015flarlar hatta kan\u0131tlanabilenlere bile\u2026Yalan\u0131n ters etki yapaca\u011f\u0131 bir nokta mutlaka gelir\u2026<\/em>\u201d Ve istedikleri kadar yasalarla, korkutma, cebir ve \u015fiddetle \u00a0hakikati toplumdan saklamaya \u00e7al\u0131\u015fs\u0131nlar, Afife b\u00fcy\u00fckannem de der ki \u201c<em>yalan; bir saman par\u00e7as\u0131 gibidir; ufac\u0131k bir esintide saman u\u00e7ar gider de hakikat ortaya \u00e7\u0131kar<\/em>\u201d\u00a0 Ger\u00e7ekten de hakikatlerin er ge\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kmak gibi k\u00f6t\u00fc bir huyu vard\u0131r ve tarihte tersi hen\u00fcz ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r. A\u00e7\u0131k bir pencereden i\u00e7eri dolan  hafif bir r\u00fczgara bakar.<\/p>\n\n\n\n<p>SS<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7ocuklu\u011fumun puslu ama g\u00fc\u00e7l\u00fc an\u0131lar\u0131d\u0131r Afife b\u00fcy\u00fckannemin anlat\u0131lar\u0131. O kanepede oturur, ben yan\u0131na ili\u015firdim. S\u00fcrekli bir \u015feylerle u\u011fra\u015f\u0131r; kimi zaman pamuk ve tutkaldan \u00e7i\u00e7ekler, ku\u015flar ya da ke\u00e7iler yapar; boyar kimi zaman da nak\u0131\u015f i\u015flerdi. Ancak her ne yaparsa yaps\u0131n, elleri gibi kafas\u0131n\u0131n i\u00e7indeki d\u00fc\u015f\u00fcnceler de hi\u00e7 durmazd\u0131. K\u0131s\u0131k, sakin ama otoriter ses tonuyla hep [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-92","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-denemeler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95,"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92\/revisions\/95"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sentisaudade.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}